زنبور داری و پرورش زنبور عسل
مقدمه
تاریخچه زندگی و قدمت زندگی زنبور عسل روی
کره زمین ، زندگی اجتماعی زنبور عسل در یک کلنی ، نظم اجتماعی حاکم در
کندو ، قدرت خارق العاده زنبور عسل در معماری و ساختن حجره های مومی شان ،
موروثی بودن عموم اطلاعات کاربردی ، ویژگی های خاص زیست شناسی ، قدرت منحصر
به فرد زنبور عسل در تبدیل شهد گیاهان یا شربت شکر به عسل به عنوان یک
غذای پر انرژی و دارویی شفا بخش، قدرت این حشره در ساختن موم و موم بافی ،
جمع آوری بره موم و کاربرد آن ، ساختن شاه انگبین و چگونگی استفاده از آن و
ساختن زهر به منظور استفاده از آن در هنگام دفاع و به عنوان یک داروی مهم و
از همه این شگفتی ها مهم تر ، قابلیت منحصر به فرد زنبور عسل در جمع آوری
گرده گیاهان و گرده افشانی بسیاری از گیاهان گلدار که با این ویژگی، بطور
مستقیم و غیر مستقیم حدود 50% غذای بشر تامین می شود و بسیاری از گیاهان و
حیوانات امکان ادامه حیات می یابند.
میزان تولید محصول عسل به آب و هوا، نژاد
زنبور و مدیریت زنبوردار بستگی دارد. در نقاط خوش آب و هوا، گیاهان و رستنی
های فراوان می رویند و در فصل گلدهی، محصول عسل خوبی از آن نقاط برداشت می
شود.همچنین نژاد های فعال زنبور عسل عمل گرده افشانی گیاهان را نیز بهتر
انجام می دهند. عامل مدیریت در زنبورداری همچون سایر امور از اهمیت ویژه ای
برخوردار است، زیرا یک زنبوردار ناآگاه نه تنها قادر به عسل گیری از
زنبورهای عسل نخواهد بود، بلکه به راحتی کلنی های خود را به کشتن می دهد.
بنابراین آشنایی به فنون زنبورداری و داشتن اطلاعات علمی و تجارب عملی از
مهم ترین واجبات کار با زنبور عسل است.
میانگین تولید عسل شهد هر کندوی جعبه ای
در ایران و سایر کشورهای آسیایی 7 کیلوگرم ، در کشورهای اروپایی و روسیه 10
کیلوگرم، در آمریکا 21کیلوگرم، در نیوزلند 30کیلوگرم، در استرالیا
36کیلوگرم، درکانادا 40کیلوگرم و در نقاط پرگل کانادا گاهی به 80 کیلو گرم
می رسد. بدهی است مقدار تولید عسل شهد در نقاط مختلف کشور و حتی نقاط مختلف
هر شهر متفاوت است و به طور عمده به فراوانی منابع شهد،شرایط آب و هوایی و
مدیریت زنبوردار بستگی دارد.باید توجه داشت که علی رغم اعلام آمار میانگین
7کیلوگرم تولید عسل شهد به ازای هرکندو درسال، در برخی نقاط خوش آب وهوا
سرسبز کشور، زنبورداران آگاه، باتجربه و فعال در امر کوچ دهی به موقع
زنبورستان خود، توانایی تولید عسل شهد به میزان بیش از 50کیلوگرم به ازای
هر کندو را دارند.
به نظر می رسد که در کشور ما، باتوجه به
عدم استفاده یا استفاده ناصحیح از ظرفیت شهد دهی بسیاری از باغ هاو مزارع و
نیز برخی نقاط مرتعی و جنگلی که مورد استفاده زنبورداران قرار نمی گیرد ،
تاکنون از بخش قابل توجه ای از ظرفیت واقعی تولید عسل استفاده نشده است. در
این سهل انگاری،زنبورداران از تولید کمتر عسل شهد خسارت می بینند. اما
خسارتی که در قالب کاهش محصول و نامرغوبیت محصول به کشاورزان و باغداران و
در آمد ملی وارد می شود، بسیار قابل توجه تر است. تاکنون در ایران،ازظرفیت
های تولید عسل به خوبی استفاده نشده است; یعنی ، در برخی نقاط تراکم
استقرار زنبورستان ها را داشته باشیم و در برخی نقاط،زنبورستان های کافی
مستقر نشده است.حال آنکه برای بدست آوردن بیشترین مقدار عسل و بالاترین
بازده زنبور عسل در گرده افشانی ، باید اولا هرجا که گیاهان شهدزا و
نیازمند زنبور عسل می رویند، تعداد مناسب کندو مستقر کنیم و ثانیا تعداد
کندوهایی که در یک منطقه یا در هر هکتار از یک باغ یا مزرعه مستقر می کنیم
کمتر یا بیشتر از شمار مناسب نباشد. چنانچه شمار کندو ها دریک باغ،مزرعه
یامنطقه،بیشتر یا کمتر از حد مناسب باشد؛ هم زنبوردار و هم باغ دار یا
مزرعه دار به نوعی خسارت می بینند.
مسائل مربوط به زنبورداری؛ از جمله،ظرفیت
تولید عسل توسط هر کندو،عسل شهد یا مخلوط شهد و شربت، قیمت عسل،درآمد
زنبوردار و از همه مهمتر «نقش زنبورعسل در افزایش تولید و مرغوبیت محصولات
زراعی و باغی» باید مورد مورد توجه مسئولین قرار گیرد و شرایط مناسب برای
توسعه منطقی زنبورداری در ایران فراهم شود. این مورد حساس باید جدی گرفته
شود تا مبادا آن که از برخورد سلیقه خریدار عسل و میزان درآمد
زنبوردار،پرورش زنبورعسل و در نتیجه میزان تولید در کشاورزی و باغداری و
قابلیت حفظ مراتع و جنگل ها در معرض خطر جدی قرار گیرد.
